Precies 65 jaar geleden kwam de Tweede Wereldoorlog ten einde. Maar er zijn nog steeds wonden uit die zware periode die niet zijn genezen. Nog steeds zijn er verloren fragmenten, vermiste sporen, verborgen feiten, vernielde archieven en onontdekte graven. Er zijn nog steeds naamloze helden, ongenoemde namen, onontgraven stoffelijke resten, vonnisloze misdaden, straffen die niet zijn uitgezeten, geheugens die niet zijn teruggekeerd, herinneringen waar nog niet naar is geluisterd, verhalen die nog niet zijn verteld en pagina’s die nog niet zijn geschreven.
Hoe kon de jonge Mamed toen vermoeden dat precies een halfjaar later, op 22 juni 1941, het fascistische Duitsland onverwacht de aanval zou openen op zijn land? Dat zijn doodgewone diensttijd zou uitlopen op een odyssee? Dat die aanval het begin zou betekenen van de Grote Vaderlandse Oorlog, de slopende, heroïsche strijd om het voortbestaan van de Sovjet-Unie? Hoe kon hij vermoeden dit de laatste keer zou zijn dat hij zijn moeder zag in heel lange tijd, en dat er jaren, heel veel lange jaren zouden verlopen voor hij weer iets van haar zou horen? Wie had kunnen denken dat deze Azerbeidjaanse jongen uit het dorp Muganly door het noodlot naar een ver, onbekend land zou worden gedreven? Naar Nederland?
Zo kreeg de moeder van Mamedov na veertien jaar scheiding te horen dat haar vermiste zoon gezond en wel in leven was, dat hij getrouwd was in het vreemde land met de lieve naam ‘Hollandiya.’ Zo klonk voor het eerst op het platteland van Azerbeidjaan het woord ‘Holland’ uit monden van de dorpbewoners van Muganly.
Onderzoek naar Azerbeidjanen in NederlandIn de Nederlandse Koninkrijk zijn ongeveer een paar duizend Azerbeidjaners. In officiële kringen heerst de overtuiging dat Azerbeidjaners voornamelijk de laatste 15 jaar naar Nederland zijn gekomen. Onderzoek van de medewerker van de Ambassade van de Republiek Azerbeidjaan Elkhan Aleskerov op dit gebied leidde naar sporen van vermist verklaarde Azerbeidjaners tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zo kwam hij ook aan de naam van Mamed Mamedov, bekend als Medo, uit Oisterwijk. Aleskerov begon een zoektocht naar deze voormalige krijgsgevangene. Hij bracht een bezoek aan Oisterwijk, maakte hier en daar een praatje met mensen, bezocht de begrafenisplaats en was raakte inderdaad overtuigd dat er een Azerbeidjaaner zich bijna 70 jaar geleden hier had gevestigd. Hij vond ook zijn nabestaanden: een dochter en een kleindochter. Aleskerov verzocht ex Ponto om een journalist met hem te sturen voor een gesprek met mevrouw Nansy Doomeen, de dochter van Mamedov.
Na vele telefoongesprekken ontmoeten Lena Sangin en Aleskerov mevrouw Doomeen op 9 januari 2010, op de 7e herdenkingsdag van Mamed Mamedov bij zijn graf. Met een krans namens de Azerbeidjaanse Ambassade. Daarna begonnen wederkerige bezoeken, oneindige verhalen, en zelfs veel tranen. Een paar maanden later ontving ook de ambassadeur van Azerbeidjaan Fuad Iskenderov de familie Domeen persoonlijk. Nansy Doomeen, haar echtgenoot Ad en hun dochter Selina konden veel over Medo te vertellen. Voor Aleskerov, die gretig naar de verhalen luisterde, betekende dat alles een herstelde bladzijde van de oorlogsgeschiedenis van Azerbeidjaan. Dit artikel van Lena Sangin is de uitkomst van deze bezoeken en interviews.